پایگاه خبری تحلیلی فرامتن: به نقل از خبرگزاری ایرنا؛ کتاب «خبر و خبرنگاری در عصر رسانه‌های نوین» از یک پرسش ساده اما تعیین‌کننده آغاز شد: در محیطی که خبر با شایعه، تبلیغ، تحلیل، عملیات رسانه‌ای، محتوای شبکه اجتماعی، خروجی هوش مصنوعی و روایت‌های رقیب درهم آمیخته، خبرنگاری حرفه‌ای چگونه می‌تواند همچنان معتبر، موثر و قابل دفاع بماند؟ پاسخ این پرسش در یک مهارت واحد خلاصه نمی‌شود. نه فقط خوب نوشتن کافی است، نه سریع منتشر کردن، نه تسلط بر سکوها، نه آشنایی با ابزارهای هوش مصنوعی. خبر حرفه‌ای حاصل زنجیره‌ای از تصمیم‌هاست؛ از تشخیص ارزش خبری تا انتخاب منبع، از راستی‌آزمایی تا تیتر، از بازآفرینی برای سکوها تا اصلاح خطا، از حفاظت از منبع تا حفظ اعتماد مخاطب.
این جمع‌بندی تکرار فشرده فصل‌ها نیست؛ منطق فصل‌ها را به ۱۰ اصل عملی تبدیل می‌کند؛ اصل‌هایی که هنگام تصمیم‌گیری در تحریریه به کار بیایند. خبرنگار، دبیر، سردبیر و مدیر رسانه هر روز با وضعیت‌هایی روبه‌رو می‌شوند که پاسخ آماده ندارند: خبری مهم اما کم‌مخاطب، تصویری جذاب اما مشکوک، تیتری پربازده اما گمراه‌کننده، محتوایی تولیدشده با هوش مصنوعی اما بی‌منبع، گزارش شهروندی فوری اما ناقص، یا فشاری سکوی که رسانه را به کوتاه‌سازی افراطی و حذف زمینه سوق می‌دهد. ۱۰ اصل این جمع‌بندی برای چنین لحظه‌هایی نوشته شده‌اند.
اصل اول: اهمیت عمومی را قربانی کلیک نکن، اصل دوم: سرعت را بدون حداقل راستی‌آزمایی نپذیر، اصل سوم: تیتر باید مخاطب را جذب کند، نه فریب دهد، اصل چهارم: هوش مصنوعی ابزار است، نه روزنامه‌نگار، اصل پنجم: سکو مسیر توزیع است، نه مالک هویت رسانه، اصل ششم: مخاطب وفادار از ترافیک لحظه‌ای ارزشمندتر است، اصل هفتم: امنیت دیجیتال بخشی از اخلاق حرفه‌ای است، اصل هشتم: شهروندخبرنگار منبع است، اما جایگزین تحریریه نیست، اصل نهم: رسانه بدون مرز باید مسئولیت فرامرزی هم داشته باشد و اصل دهم: اعتماد، سرمایه نهایی خبر است.
قسمتی از مقدمه کتاب
مراد عنادی تحلیل‌گر ارشد مسائل سیاسی و رسانه در مقدمه کتاب «خبر و خبرنگاری در عصر رسانه‌های نوین» نوشته است:
«خبر و خبرنگاری در عصر رسانه‌های نوین» صرفا کتابی درباره فنِ خبرنویسی نیست، هرچند این مهارت را نیز جدی می‌گیرد. کتاب، خبر را در میدان واقعی امروز می‌بیند؛ میدانی که در آن خبرنگار و تحریریه در کنار سکوها، شبکه‌های اجتماعی، پیام‌رسان‌ها، هوش مصنوعی، مخاطب، اقتصادِ توجه، امنیت دیجیتال و اعتماد عمومی، همگی بر سرنوشت یک خبر اثر می‌گذارند. فضای رسانه‌ای کشور به چنین نگاهی نیاز دارد، زیرا دیگر نمی‌توان خبر را به متن، تیتر و لید محدود کرد. خبر در مسیر تولید، توزیع، بازنشر، بازآفرینی و تفسیر معنا می‌یابد و ارزش افزوده آن تحلیل درست می‌شود. رسانه‌ای که این مسیر را نشناسد، ممکن است خبری درست منتشر کند، اما نتواند مانع فهم نادرست آن شود.
اخلاق در این کتاب بیرون از کار روزانه تحریریه قرار نگرفته است. اخلاق دقیقاً در همان لحظه‌ای حضور دارد که دبیر، تیتر را انتخاب می‌کند، عکسی از صحنه رویداد به دستش می‌رسد، نام متهمی را پیش از صدور حکم می‌بیند یا درباره انتشار محتوای شهروندی تصمیم می‌گیرد. نحوه روایت رنج مردم، اصلاح اشتباه و استفاده از هوش مصنوعی نیز موضوع اخلاق حرفه‌ای است. اگر اخلاق فقط در منشورهای رسمی و سخنرانی‌ها بماند، هنگام تصمیم واقعی کمکی به خبرنگار نمی‌کند. اصول باید به دستور کار روشن و عادت تحریریه تبدیل شوند؛ چیزی که اعضای تیم در فشار خبرِ فوری هم به آن رجوع کنند.
هیچ کتابی جای میدان را نمی‌گیرد. خبرنگاری را نمی‌توان تنها با خواندن آموخت. میدان، بخش حذف‌نشدنی آموزش است: مواجهه با رخداد و منبع، شنیدن تکذیب، فشار زمان، اعتراض مخاطب و تجربه تلخ اشتباه. مسئولیت انتشار نیز در عمل معنای واقعی خود را نشان می‌دهد. کتابِ خوب قرار نیست جای این تجربه‌ها را بگیرد؛ می‌تواند ذهن خبرنگار را برای مواجهه با آنها آماده و منظم کند. به او یادآوری کند کدام پرسش را نپرسیده و کدام ادعا هنوز برایش سندی ندارد. برای دبیر و سردبیر نیز چارچوبی فراهم آورد تا زیر فشار تصمیم بگیرند و فراموش نکنند که سرعت، تصویر، پلتفرم و هوش مصنوعی باید در نهایت به اعتبار رسانه خدمت کنند.
عنوان کتاب نیز دقیق و قابل تأمل است. «خبر و خبرنگاری» دو روی یک سکه‌اند. خبر بدون خبرنگاری حرفه‌ای، در معرض تبدیل‌شدن به ادعا، شایعه یا محتوای بی‌مسئولیت است. خبرنگاری نیز بدون فهم تازه از خبر، به مهارتی قدیمی و ناکافی تبدیل می‌شود. تعبیر «عصر رسانه‌های نوین» هم به معنای کنارگذاشتن رسانه‌های پیشین نیست؛ بلکه اشاره به میدانی دارد که در آن همه رسانه‌ها، از مکتوب و دیداری و شنیداری تا آنلاین و شبکه‌ای، در رقابتی ترکیبی قرار گرفته‌اند. در این میدان، آنچه تعیین‌کننده است، کیفیت محتوا، دقت حرفه‌ای، خلاقیت در روایت و اعتماد مخاطب است.
کتاب «خبر و خبرنگاری در عصر رسانه‌های نوین، رویکردی تحلیلی و کاربردی به شناخت، تولید و بازآفرینی خبر در رسانه‌های معاصر» سیدمجتبی جلال‌زاده و مینا رزاقی‌نیری، در قطع رقعی، جلد شومیز، در ۲۵۲ صفحه تابستان ۱۴۰۵ توسط موسسه فرهنگی و مطبوعاتی جام جم منتشر شد.